Od wydm do światowego hubu – historia budowy Portu w Gdyni i jego znaczenie dla Pomorza

Port w Gdyni to nie tylko techniczny monument, ale przede wszystkim symbol niepodległości i gospodarczej siły Pomorza. Jego budowa, rozpoczęta po odzyskaniu przez Polskę dostępu do morza, była jednym z najambitniejszych przedsięwzięć inżynieryjnych dwudziestolecia międzywojennego. Dziś port stanowi kluczowe ogniwo w łańcuchu handlowym Bałtyku, wpływając na rozwój całego regionu. Przyjrzyjmy się historii tej inwestycji oraz jej wielowymiarowemu znaczeniu.

1. Geneza i budowa portu gdyńskiego

Decyzja o budowie portu w Gdyni zapadła w 1920 roku, gdy nowo odrodzona Polska potrzebowała własnego okna na świat. Gdańsk – choć leżał na polskim terytorium – miał status Wolnego Miasta, a jego władze nie gwarantowały neutralności. W 1921 roku Sejm uchwalił ustawę o budowie portu, a 23 kwietnia 1923 roku symbolicznie wbito pierwszą łopatę pod fundamenty mola (obecne Nabrzeże Polskie). Prace prowadzono w trudnych warunkach – Gdynia była wówczas małą wioską rybacką, a teren przyszłego portu stanowiły piaszczyste wydmy i mokradła.

Kluczowym wyzwaniem było stworzenie osłony przed otwartym morzem – zbudowano dwa falochrony: wschodni (długości ok. 1,2 km) i zachodni (ok. 0,9 km). Do ich budowy użyto żelbetu i głazów narzutowych, a wiele elementów prefabrykowano na miejscu. W rekordowym czasie – zaledwie 5 lat – port stał się zdolny do przyjmowania statków pełnomorskich. W 1926 roku przeładowano pierwsze towary, a już w 1930 roku Gdynia była największym portem bałtyckim pod względem obrotu drobnicą. Powstanie portu pociągnęło za sobą rozwój infrastruktury kolejowej i drogowej, a także budowę nowego miasta – Gdyni – która w ciągu kilkunastu lat rozrosła się z kilkuset mieszkańców do ponad 100 tysięcy.

2. Port w okresie międzywojennym i II wojny światowej

W latach 30. XX wieku port gdyński był motorem gospodarki Drugiej Rzeczypospolitej. Przeładowywano tam węgiel, drewno, zboże, a także towary kolonialne. Powstały nowe nabrzeża, magazyny, elewatory zbożowe i chłodnie. W 1939 roku obroty sięgnęły prawie 9 milionów ton, co stanowiło ponad 70% polskiego handlu morskiego. Port stał się też bazą Marynarki Wojennej – w Gdyni stacjonowały okręty pod banderą biało-czerwoną, a w 1932 roku przeniesiono tu Dowództwo Floty.

Wybuch II wojny światowej przerwał ten rozkwit. We wrześniu 1939 roku, mimo bohaterskiej obrony Kępy Oksywskiej, port został zajęty przez Niemców. Okupanci wykorzystali go jako bazę dla własnej żeglugi, ale pod koniec wojny, w 1945 roku, wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły większość infrastruktury – wysadzono w powietrze falochrony, dźwigi, stocznię i magazyny. Port został wyzwolony 28 marca 1945 roku, a jego odbudowa stała się jednym z priorytetów powojennej Polski.

3. Współczesne znaczenie portu dla Pomorza

Po II wojnie światowej Port w Gdyni odbudowano w rekordowym tempie, nadając mu nowoczesny charakter. Dziś jest to trzeci co do wielkości port kontenerowy na Bałtyku (po Gdańsku i Sankt Petersburgu) oraz kluczowy węzeł transportowy dla Europy Środkowo-Wschodniej. W 2023 roku przeładowano w nim ponad 25 milionów ton ładunków, w tym kontenery, rudy, paliwa i towary masowe. Jego znaczenie dla Pomorza jest nie do przecenienia:

• Gospodarka i zatrudnienie: Port tworzy bezpośrednio kilkanaście tysięcy miejsc pracy, a pośrednio – nawet 100 tysięcy (w branżach logistycznej, spedycyjnej, magazynowej i stoczniowej).
• Infrastruktura regionalna: Port generuje popyt na usługi kolejowe, drogowe i żeglugowe, stymulując rozwój Trójmiasta i Pomorza. Planowana rozbudowa drogi ekspresowej S6 i modernizacja linii kolejowych zwiększy jego przepustowość.
• Handel międzynarodowy: Gdynia obsługuje łańcuchy dostaw łączące Azję, Europę Północną i Środkową. Terminal kontenerowy Baltic Hub (dawniej DCT) jest największym tego typu obiektem w Polsce poza Gdańskiem.
• Zrównoważony rozwój: W ostatnich latach port inwestuje w ekologię: rozwija energetykę wiatrową na morzu (jako baza serwisowa), wymienia dźwigi na energooszczędne oraz promuje transport intermodalny.

Podsumowując, Port w Gdyni – od piaszczystych wydm po światowy hub logistyczny – jest żywym świadectwem determinacji i wizjonerstwa poprzednich pokoleń. Jego historia pokazuje, jak wielkie znaczenie dla Pomorza ma dostęp do morza i umiejętność wykorzystania go w sposób nowoczesny, gospodarny i przyjazny środowisku.