Platan klonolistny z Dworca Głównego – najstarszy mieszkaniec miasta
Najstarszym drzewem w granicach administracyjnych naszego miasta jest bez wątpienia platan klonolistny rosnący tuż przy budynku Dworca Głównego. Jego wiek szacuje się na około 180–200 lat. Drzewo o obwodzie pnia przekraczającym 5 metrów zostało posadzone jeszcze w czasach, gdy na obecnym placu przed dworcem znajdowały się pastwiska i ogrody dworskie. Platan przetrwał liczne przebudowy infrastruktury kolejowej, bombardowania w 1945 roku oraz powojenną modernizację układu komunikacyjnego. Dziś jest nie tylko pomnikiem przyrody, ale także żywym świadkiem historii – jego korona rozpościera się na wysokości 28 metrów, a konary wspierają stalowe liny, które chronią je przed złamaniem podczas sztormów.
Oprócz platana w mieście znajdziemy jeszcze kilka innych sędziwych okazów. W parku im. Chopina rośnie dąb szypułkowy o obwodzie 4,2 metra, którego wiek dendrolodzy określają na minimum 150 lat. Z kolei w ogrodzie klasztornym przy ulicy Klasztornej zachowała się lipa drobnolistna, której sadzenie wiąże się z fundacją klasztoru w 1840 roku. Wszystkie te drzewa objęte są ochroną konserwatorską i corocznie poddawane są zabiegom pielęgnacyjnym.
Historyczne aleje miejskie – spacer przez wieki
Miasto może poszczycić się kilkoma alejami, których historia sięga XIX i początku XX wieku. Najstarszą z nich jest Aleja Lipowa przy ulicy Gdańskiej, biegnąca od mostu na Kanale Młyńskim do granic dawnego cmentarza ewangelickiego. Została ona założona w 1865 roku z inicjatywy ówczesnego burmistrza Carla Friedricha. Posadzono wówczas 124 lipy drobnolistne w regularnym szpalerze, z czego do dziś zachowało się 87 drzew. W 2018 roku aleja została wpisana do rejestru zabytków jako założenie przestrzenne o znaczeniu historycznym.
Drugą znaczącą aleją jest szpaler kasztanowców wzdłuż ulicy Parkowej, prowadzącej do dawnego pałacu myśliwskiego. Kasztanowce posadzono w 1892 roku, co potwierdzają archiwalne zdjęcia z budowy miejskiej kanalizacji. Niestety, w ostatnich latach aleja ucierpiała z powodu szrotówka kasztanowcowiaczka – inwazyjnego owada, który osłabił wiele drzew. Mimo to, dzięki programowi rewitalizacji, udało się uratować 40% pierwotnego nasadzenia, a puste miejsca uzupełniono sadzonkami odpornych odmian.
Pomniki przyrody w mniej oczywistych lokalizacjach
Nie wszystkie stare drzewa rosną w parkach czy na reprezentacyjnych ulicach. Warto zwrócić uwagę na mniej znane lokalizacje, które skrywają prawdziwe dendrologiczne skarby. Na terenie dawnej gazowni przy ulicy Węglowej stoi topola czarna o obwodzie pnia 6,8 metra – to najgrubsze drzewo w mieście. Jej wiek szacuje się na około 130 lat. Topola przetrwała industrializację dzielnicy i dziś stanowi ważny element krajobrazu poprzemysłowego.
Kolejną ciekawostką jest grupa cisów pospolitych na cmentarzu komunalnym przy ulicy Spokojnej. Cisy, choć niskie, mogą mieć nawet 250–300 lat, ponieważ rosną niezwykle wolno. Dendrolodzy potwierdzili, że najstarszy z nich – rosnący przy północnej bramie cmentarza – pochodzi z połowy XVIII wieku. To jedne z najstarszych żywych organizmów w mieście, a ich ochrona jest priorytetem ze względu na rzadkość występowania tak sędziwych egzemplarzy cisów w środowisku miejskim.
- Platan na Dworcu Głównym – ok. 200 lat, obwód 5,2 m
- Dąb w parku Chopina – ok. 150 lat, obwód 4,2 m
- Lipa przy ul. Klasztornej – ok. 180 lat, związana z fundacją klasztoru
- Aleja Lipowa (ul. Gdańska) – założona w 1865 r., 87 zachowanych lip
- Aleja Kasztanowców (ul. Parkowa) – z 1892 r., częściowo odtworzona
- Topola czarna (ul. Węglowa) – najgrubsze drzewo w mieście, obwód 6,8 m
- Cisy na cmentarzu (ul. Spokojna) – najstarszy okaz z ok. 1750 r.
Dzięki systematycznej inwentaryzacji i ochronie prawnej te zielone zabytki mają szansę przetrwać kolejne dekady. Miejski konserwator przyrody zapowiada, że w 2025 roku planowane jest utworzenie nowej ścieżki edukacyjnej łączącej wszystkie opisane lokalizacje, co ułatwi mieszkańcom i turystom poznanie najstarszych drzew i alei w naszym mieście.